Straft de burger zwaarder dan de rechter?

Anne van Boekel en Daphne Meijers
Anne is derdejaars bachelorstudent rechts- geleerdheid en is actief bij JFV Nijmegen in de Legal Skills Week-commissie. Daphne Meijers is derdejaars bachelorstudent rechtsgeleerdheid en is actief bij de studentorganisatie NSO Eques en Stichting Wetswinkel Nijmegen

In november 2014 werd een man die zijn auto niet onder controle had en daardoor een tweejarig meisje en haar grootouders doodreed, veroordeeld tot een taakstraf van 120 uur. De strafmaat veroorzaakte verontwaardiging, niet alleen bij de vader, maar ook bij anderen; zo bleek uit een forum van Omroep Brabant dat veel mensen het eens zijn met de actie van de vader en niet begrijpen dat de straf zo laag is. De stoel die de vader gooide, weerspiegelt de gedachte van de burger dat misdrijven te licht worden bestraft. Gedacht wordt dat de rechter bij ernstige misdrijven vaak taakstraffen oplegt, terwijl volgens de burger de taakstraf hiervoor niet bedoeld is. Deze aanname wordt echter gerelativeerd door een onderzoek van de Raad voor de rechtspraak en het Openbaar Ministerie. In dat onderzoek wordt de afhandeling van 169 ernstige misdrijven bekeken. In slechts 14% van de gevallen blijkt een ‘kale’ taakstraf te zijn opgelegd.(1) Bij gevallen van bewezen moord of doodslag wordt geen enkele keer louter een taakstraf opgelegd. Onjuist is dus de aanname dat de taakstraf te vaak wordt opgelegd bij ernstige misdrijven. Ondanks de onjuistheid van deze aanname, wordt de taakstraf over het algemeen toch als niet-punitief beschouwd. Dit is problematisch, aangezien de legitimiteit van het Nederlandse strafrecht onder druk kan komen te staan wanneer de Nederlandse bevolking de taakstraf niet als een passende straf beschouwt.(2)

De discussie over de punitiviteitskloof tussen burger en rechter heeft de afgelopen jaren namelijk nogal op de voorgrond gestaan. Het is echter de vraag of de burger ook ontevreden is met het rechterlijk oordeel als hij beschikt over voldoende dossierkennis, aangezien het nieuws vaak een vertekend of onvolledig beeld schetst van de werkelijkheid. De onderzoeksvraag luidt daarom: ‘Straft de burger zwaarder dan de rechter, als zij beschikken over dezelfde dossierkennis?’

In het hiernavolgende wordt ingegaan op een aantal verschillende onderzoeken inzake de punitiviteitskloof tussen burger en rechter. Allereerst wordt ‘Op de stoel van de rechter’(3) behandeld (§2), vervolgens komt ‘Strafrechtelijk oordelen van rechters en leken’(4) aan bod (§3) en ten slotte passeert ‘De burger als rechter’(5) de revue (§4). Aan de hand van deze informatie wordt de onderzoeksvraag beantwoord (§5).

Klik hier om het artikel in PDF-vorm te openen.